นิทรรศการครั้งที่ 6 "ภูมิปัญญาไทยในหัตถกรรมโลหะ"

  

นิทรรศการ “ภูมิปัญญาไทยในหัตถกรรมโลหะ”
จัดแสดง ณ ร้านภูฟ้าผสมผสาน ชั้น 4 ศูนย์การค้าสยามพารากอน
ตุลาคม 2552 - มกราคม 2553

     นิทรรศการ  “ภูมิปัญญาไทยในหัตถกรรมโลหะ” เป็นนิทรรศการหมุนเวียนครั้งที่ 6 ที่จัดแสดงในร้าน
ภูฟ้าผสมผสาน ศูนย์การค้าสยามพารากอน โดยความร่วมมือระหว่างภาควิชาโบราณคดี คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร และร้านภูฟ้าผสมผสาน

     นิทรรศการนี้ เลือกนำเสนอเรื่องงานหัตถกรรมโลหะของไทยเนื่องจากเห็นว่าสามารถเป็นสื่อสำหรับเผยแพร่ความรู้เรื่องภูมิปัญญาท้องถิ่นในประเทศไทย ซึ่งเป็นความรู้ที่สำคัญและเป็นความรู้ที่สามารถประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อสังคมและวัฒนธรรมยุคปัจจุบันได้

     ภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นวัฒนธรรมที่สำคัญ สะท้อนว่าชุมชนท้องถิ่นมีความรู้ความเข้าใจในสภาพแวดล้อมของตนเป็นอย่างดี และมีวิธีการจัดการสภาพแวดล้อมในแบบของตนเองที่เหมาะสมกับระบบสังคม วัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อม
ด้วยเหตุนี้ ในอนุสัญญานานาชาติว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพของ UNESCO จึงได้เรียกร้องให้ประเทศภาคี “เคารพ อนุรักษ์ และคงไว้ซึ่งทักษะ นวัตกรรม และวิถีการปฏิบัติฝึกฝนของชนกลุ่มน้อยและชุมชนท้องถิ่น ที่ได้ก่อให้เกิดวิถีชีวิตแบบดั้งเดิม ซึ่งสัมพันธ์กับการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์จากความหลากหลายแห่งชีวภาพอย่างยั่งยืน”

      หัตถกรรมการทำงานสร้างสรรค์และศิลปกรรมจากโลหะนับได้ว่าเป็นกิจกรรมหนึ่งที่สามารถสะท้อนถึงประการหนึ่งในบรรดาภูมิปัญญาไทย ในด้านเทคโนโลยีการใช้ไฟเพื่อสร้างสรรค์วัตถุทางวัฒนธรรมที่มีจุดเริ่มต้นปรากฏและมีการเปลี่ยนแปลงคุณลักษณะบางประการไปตามกาลเวลาที่ผ่านไป ตั้งแต่อดีตเมื่อกว่า 3,000 ปีมาแล้ว จนถึงปัจจุบัน จึงสมควรได้รับการอนุรักษ์ ส่งเสริม และสืบสาน เพื่อประยุกต์ใช้ให้เกิดการพัฒนาในองค์ประกอบส่วนต่างๆของสังคมและวัฒนธรรมในสมัยปัจจุบันและในอนาคตสืบต่อๆไป

      เนื้อหาและสาระในนิทรรศการ "ภูมิปัญญาไทยในหัตถกรรมโลหะ"

     นิทรรศการเรื่อง “ภูมิปัญญาไทยในหัตถกรรมโลหะ” ออกแบบการจัดแสดงโดยใช้รูปภาพและวัตถุที่ทำด้วยโลหะ เป็นสื่อนำเสนอประวัติการโลหกรรมของไทย เนื้อหาหลักแบ่งเป็นหัวข้อต่างๆ ดังนี้

      1. ความสำคัญของภูมิปัญญาท้องถิ่น

      ภูมิปัญญาท้องถิ่นนั้น เป็นสิ่งที่แสดงถึงความรู้และทักษะที่กลุ่มชนในท้องถิ่นหนึ่งๆ ปฏิบัติสืบเนื่องกันมาเป็นระยะเวลายาวนานตั้งแต่อดีต และมักเป็นความรู้ที่มีคุณลักษณะต่างๆ ดังนี้

-  เป็นความรู้ที่ได้จากการปรับตัวให้สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมตามธรรมชาติของท้องถิ่นนั้นๆ
-  เป็นสิ่งที่มีความผูกพัน ลึกซึ้งกับภาษา สังคม ความเชื่อ และทัศนคติในการมองโลก ซึ่งช่วยยึดเหนี่ยวกลุ่มชนไว้ด้วยกัน
-  เป็นสิ่งที่สะท้อนให้เห็นถึงความรู้ที่เป็นศาสตร์ ซึ่งประกอบด้วยความเข้าใจถึงสาเหตุและผลคลี่คลายของกิจกรรมและ ปรากฏการณ์ต่างๆ ของคนท้องถิ่น

       2. ประวัติย่อของการโลหกรรมสมัยโบราณในประเทศไทย

        2.1 เครื่องโลหะของยุคก่อนประวัติศาสตร์ในประเทศไทย
นำเสนอความรู้ว่าโลหะสำคัญที่ใช้ในยุคก่อนประวัติศาสตร์ของไทย เมื่อราว 3,000 – 3,500 ปีมาแล้วเป็นอย่างน้อย คือโลหะสำริด ซึ่งเป็นโลหะผสมระหว่างทองแดงและดีบุก หรือ ทองแดง ดีบุก และตะกั่ว โดยเครื่องสำริดรุ่นแรกๆในยุคก่อนประวัติศาสตร์ของประเทศไทยนั้น ส่วนใหญ่ประกอบไปด้วยเครื่องมือใช้สอย อาวุธและเครื่องประดับร่างกาย ทั้งนี้โดยเครื่องประดับประเภทกำไลข้อมือนั้น มีการทำและใช้กันมากที่สุด ในระยะเวลาต่อๆมาจึงมีเครื่องสำริดชนิดอื่นๆ เช่น ภาชนะสำริด กระดึงสำริด เป็นต้น

          2.2 เครื่องโลหะของยุคประวัติศาสตร์ในประเทศไทย
นำเสนอเกร็ดความรู้และข้อมูลที่เป็นตัวอย่างแสดงถึงความสามารถ ความคิดสร้างสรรค์ และภูมิปัญญาของช่างโลหะไทยในยุคประวัติศาสตร์ช่วงเวลาต่างๆ ได้แก่ช่วงสมัยกรุงสุโขทัยเป็นศูนย์กลางวัฒนธรรม ช่วงสมัยพระนครศรีอยุธยาเป็นราชธานี และสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ช่วงต้น

        3. การทำโลหะด้วยกรรมวิธีโบราณในประเทศไทยสมัยปัจจุบัน

        นำเสนอเรื่องวิธีการทำภาชนะประเภทเครื่องทองลงหินหรือที่นิยมเรียกว่าขันลงหิน โลหะที่เรียกว่า “ทอง” ที่ใช้ทำหัตถกรรมชนิดนี้ก็คือสำริดที่มีดีบุกผสมในปริมาณสูงกว่าร้อยละ 20 ของเนื้อโลหะทั้งหมดซึ่งทำให้เนื้อสำริดมีสีเหลืองงดงามคล้ายทองคำ หัตถกรรมโลหะนี้เหลือทำอยู่แห่งเดียวที่บ้านบุ เขตบางกอกน้อย กรุงเทพมหานคร ซึ่งสืบทอดการทำหัตถกรรมนี้ต่อมาจากบรรพบุรุษที่อพยพจากกรุงศรีอยุธยา มาตั้งชุมชนบ้านบุขึ้นใหม่ที่กรุงธนบุรี เมื่อครั้งเสียกรุงใน พ.ศ. 2310

        4. ตัวอย่างแหล่งโบราณคดีสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการผลิตโลหะในสมัยโบราณของประเทศไทย
นำเสนอภาพและความรู้โดยย่อเกี่ยวกับตัวอย่างเหมืองแร่ทองแดงสมัยโบราณ รวมทั้งตัวอย่างแหล่งผลิตโลหะทองแดงและเหล็กสมัยโบราณที่พบแล้วในประเทศไทย

การดำเนินงานของร้านภูฟ้าผสมผสาน เป็นกิจกรรมหนึ่งของกองทุนพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร (ก.พ.ด.) ที่จัดตั้งขึ้นตามแนวพระราชดำริในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

       นิทรรศการ “ภูมิปัญญาไทยในหัตถกรรมโลหะ” จัดแสดง ณ ร้านภูฟ้าผสมผสาน ชั้น 4 สยามพารากอน  ระหว่างเดือนตุลาคม พุทธศักราช 2552 ถึงเดือนมกราคม พุทธศักราช 2553

Back